Voordat het te laat is! Een oproep tot eenheid

“U bent de Christus, de Zoon van de levende God” (Mt. 16, 16)[b:Mt. 16, 16]. Met deze woorden geeft Petrus, die samen met de andere discipelen door de Meester wordt ondervraagd over het geloof dat hij in Hem belijdt, een samenvatting van het erfgoed dat de Kerk door apostolische successie gedurende tweeduizend jaar heeft bewaard, verdiept en doorgegeven. Jezus is de Christus, de Zoon van de levende God – dat wil zeggen, de enige Verlosser.” De heiligheid van haar leden maakt de Kerk tot een baken van licht in de wereld, [[9484|+3]] >Deze woorden, zo duidelijk en zo krachtig, gesproken door paus Leo XIV over het geloof van Petrus op de dag na zijn verkiezing, klinken nog steeds in mijn ziel. De Heilige Vader vat zo het mysterie van het geloof samen dat bisschoppen, als opvolgers van de apostelen, nooit mogen ophouden te verkondigen en in herinnering te brengen. Christus is niet alleen onze enige Verlosser; Hij is onze enige redding. Zijn naam is de enige waardoor wij gered kunnen worden.

Maar waar kunnen wij Jezus Christus, de enige Verlosser, vinden? Sint-Augustinus geeft ons een duidelijk antwoord: “Waar de Kerk is, daar is Christus.” Wij weten dat er buiten de Kerk geen redding is. Daarom komt onze zorg voor de redding van de zielen tot uiting in onze voortdurende bezorgdheid om hen naar de enige bron te leiden: Christus, die Zichzelf geeft in en door de Kerk.

De Kerk is dus de plaats van het geloof, de plaats waar het geloof wordt doorgegeven, en de plaats waar men door het doopsel wordt ondergedompeld in het paasmysterie van het lijden, de dood en de verrijzenis van Christus. Dit mysterie bevrijdt ons uit de gevangenis van de zonde en uit al onze verdeeldheid, en brengt ons in de gemeenschap van de Drie-eenheid. In de ene Kerk bestaat er een centrum, een noodzakelijk referentiepunt: de Kerk van Rome, bestuurd door de opvolger van Petrus, “de eerste van de Twaalf”.

Het Tweede Vaticaans Concilie verklaart in zijn dogmatische constitutie over de Kerk, Lumen Gentium[617]: “Door overal het evangelie te verkondigen (Mc. 16, 20)[[b:Mc. 16, 20]], dat door de werking van de Heilige Geest door de toehoorders wordt aanvaard, brengen de apostelen de universele Kerk bijeen, die de Heer op de apostelen heeft gegrondvest en op de gezegende Petrus, hun hoofd, heeft gebouwd, met Christus Jezus zelf als de hoogste hoeksteen. (Openb. 21, 14; Mt. 16, 18; Ef. 2, 20)[[b:Openb. 21, 14; Mt. 16, 18; Ef. 2, 20]]“ Lumen Gentium, 19[[617|19]]

Deze formulering geeft rechtstreeks de gedachte van Jezus weer, alsof deze in de namen zelf van ”Kephas" en de Twaalf is gegrift, gezien de diepgang van hun Bijbelse resonanties. Simon Petrus, die in het evangelie al een vooraanstaande positie onder de Twaalf inneemt, brengt de Verrezene de vis uit zijn net. Jezus vertrouwt hem dan plechtig de zorg voor zijn kudde toe. De Kerk is één. Zij is de Kerk die Christus aan Petrus en de Twaalf heeft toevertrouwd. In feite is de Kerk, volgens de uitdrukking van Marcus en Lucas, “Petrus en degenen die bij hem zijn” (Mc. 1, 36; Lc. 9, 32)[b:Mc. 1, 36; Lc. 9, 32]. Het primaat wordt dus aan Petrus gegeven, en zo kan men één enkele Kerk en één enkele Stoel zien... Kan iemand die de Stoel van Petrus verlaat nog beweren deel uit te maken van de Kerk van Christus?

Om deze reden wil ik mijn ernstige bezorgdheid en mijn diepe bedroefdheid uitspreken over het bericht van de Priesterbroederschap van Sint Pius X, opgericht door aartsbisschop Lefebvre, dat zij van plan is door te gaan met bisschopswijdingen zonder pauselijk mandaat.

Er wordt ons verteld dat deze beslissing om de wet van de Kerk te overtreden, ingegeven is door de hoogste wet van de redding van de zielen: suprema lex, salus animarum. Maar de redding is Christus, en Hij geeft Zichzelf alleen binnen de Kerk. Hoe kan men beweren zielen naar de redding te leiden via andere wegen dan die welke Hij Zelf ons heeft aangewezen? Is het werkelijk de redding van de zielen nastreven om het Mystieke Lichaam van Christus op een misschien onomkeerbare manier te verscheuren? Hoeveel zielen lopen het risico verloren te gaan door deze nieuwe scheur in het naadloze kleed van de Kerk?

Er wordt ons verteld dat deze daad bedoeld is als een verdediging van de Traditie en van de integriteit van het Depositum Fidei. Ik weet maar al te goed hoe het Depositum Fidei soms wordt geminacht, zelfs door degenen die de missie hebben om het te verdedigen. Zeker, vandaag de dag moeten we ons er nog levendiger van bewust zijn dat er een ononderbroken continuïteit bestaat in het leven van de Kerk – in de verkondiging van God, in de viering van de sacramenten – die tot ons reikt en die we Traditie noemen. Het geeft ons de garantie dat wat wij geloven de oorspronkelijke boodschap is van Christus, zoals die door de apostelen werd verkondigd. De kern van de oorspronkelijke verkondiging is de gebeurtenis van het lijden, de dood en de verrijzenis van de Heer Jezus, waaruit het hele erfgoed van het geloof voortvloeit. Op deze manier bevat de Heilige Schrift weliswaar het Woord van God, maar bewaart de Traditie van de Kerk het en geeft het getrouw en integraal door, zodat mannen en vrouwen van alle tijden toegang hebben tot de immense rijkdom ervan en verrijkt worden door de schatten ervan. Zo “bestendigt en geeft de Kerk aan elke generatie door, in haar leer, haar leven en haar eredienst, alles wat zij zelf is, alles wat zij gelooft”.

Maar ik weet ook, en geloof vast, dat de kern van het katholieke geloof onze missie is om Christus te volgen, die gehoorzaam werd tot in de dood – zelfs tot in de dood aan het kruis. Kan men werkelijk afzien van het volgen van Christus in Zijn nederigheid, zelfs tot aan het kruis? Is het geen verraad aan de Traditie om onze toevlucht te nemen tot louter menselijke middelen om onze werken te behouden, ook al zijn die goed?

Ons bovennatuurlijk geloof in de onfeilbaarheid van de Kerk kan ons ertoe brengen om met Christus te zeggen: “Mijn ziel is bedroefd tot de dood” (Mt 26:38), wanneer we het verraad en de lafheid zien van een steeds groter wordend aantal hooggeplaatste prelaten die niet het Depositum Fidei onderwijzen, maar hun eigen meningen en hun persoonlijke visie op leerstellige en morele kwesties. Maar het kan ons nooit ertoe brengen om onze gehoorzaamheid aan de Kerk op te geven. De heilige Catharina van Siena, die niet aarzelde om kardinalen en zelfs de paus te berispen, verklaart: “Gehoorzaam altijd de herder van de Kerk, want hij is de gids die Christus heeft aangesteld om de zielen tot Zich te leiden.” Het welzijn van de zielen kan nooit gediend worden door opzettelijke ongehoorzaamheid, want het welzijn van de zielen is een bovennatuurlijke realiteit. Laten we de verlossing niet reduceren tot een werelds spel van mediadruk.

Wie geeft ons de zekerheid dat we werkelijk in contact staan met de bron van de verlossing? Wie garandeert ons dat we onze eigen mening niet voor de waarheid hebben aangenomen? Wie beschermt ons tegen subjectivisme? Wie verzekert ons dat we nog steeds gevoed worden door de ene Traditie die ons van Christus komt? Wie garandeert ons dat we niet vooruitlopen op de Voorzienigheid, maar haar volgen en ons laten leiden door haar ingevingen? Op deze angstige vragen is er maar één antwoord – het antwoord dat Christus aan de apostelen gaf: “Wie naar jullie luistert, luistert naar mij. Aan wie jullie de zonden vergeven, zijn vergeven, en aan wie jullie de zonden vasthouden, zijn vastgehouden” (Lc. 10, 16; Joh. 20, 23)[b:Lc. 10, 16; Joh. 20, 23]. Hoe kan iemand de verantwoordelijkheid op zich nemen om afstand te nemen van deze ene zekerheid? Er wordt ons verteld dat dit gebeurt uit trouw aan het vorige leergezag – maar wie kan ons dit garanderen, behalve de opvolger van Petrus zelf? Hier gaat het om een kwestie van geloof. Deze vraag rijst voor allen die dogma's en moraal betwisten in naam van modieuze ideologieën. Ze rijst ook voor degenen die beweren de Traditie te verdedigen.

“Wie de paus, de vertegenwoordiger van Christus op aarde, gehoorzaamt, zal niet worden gescheiden van het Bloed van de Zoon van God”, zei de heilige Catharina van Siena. Het gaat niet om wereldse of ideologische trouw aan een man en zijn persoonlijke ideeën. Het gaat niet om het partij kiezen voor een man. Het gaat niet om pausverering of een persoonlijkheidscultus rond de paus. Het gaat er niet om de paus te gehoorzamen voor zover hij zijn persoonlijke ideeën, meningen of ideologische standpunten over ernstige leerstellige en morele kwesties uitdrukt. Het gaat erom de paus te gehoorzamen die, net als Jezus, zegt: “Mijn leer is niet van mij, maar van Hem die mij gezonden heeft” (Joh. 7, 16)[b:Joh. 7, 16]. Het gaat om een bovennatuurlijk begrip van canonieke gehoorzaamheid, die onze band met Christus zelf garandeert. Dit is de enige garantie dat onze strijd voor het geloof, de katholieke moraal en de liturgische traditie niet afdwaalt naar ideologie. Christus heeft ons geen ander zeker teken gegeven. De bark van Petrus verlaten en zich autonoom organiseren, in een gesloten kring als een sekte, betekent zich overgeven aan de golven van de storm.

Ik weet heel goed dat er vaak, zelfs binnen de Kerk zelf, wolven zijn die zich voordoen als lammeren. Heeft Christus zelf ons hier niet voor gewaarschuwd? Maar de zekerste bescherming tegen dwaling en ketterij blijft onze bovennatuurlijke en canonieke verbondenheid met de opvolger van Petrus. “Als bepaalde herders of leiders slecht zijn, verwerp dan de Kerk niet: zij is degene die Christus heeft gesticht, en Hij zal nooit toestaan dat zij ten onder gaat. Het is Christus zelf die wil dat wij in eenheid blijven, en dat wij, zelfs wanneer wij gekwetst zijn door de schandalen van slechte herders, de Kerk niet verlaten”, zegt de heilige Augustinus.

Ik wil afsluiten met een herinnering aan het lijden van Christus in de Hof van Olijven en Zijn schreeuw van dorst aan het kruis. Hoe kan men ongevoelig blijven voor het angstige gebed van Jezus: “Vader, opdat zij één mogen zijn, zoals Wij één zijn” (Joh. 17, 22)[b:Joh. 17, 22]? Hoe kan men niet geraakt worden door deze kreet van Jezus, die onze eenheid verlangt, en toch doorgaan met het verscheuren van Zijn Lichaam onder het voorwendsel van het redden van zielen? Is het niet Hij – Jezus – die redt? Zijn wij en onze structuren het die zielen redden? Is het niet door onze eenheid dat de wereld zal geloven en gered zal worden? Deze eenheid is in de eerste plaats die van het katholieke geloof; het is ook die van de naastenliefde; en ten slotte is het die van de gehoorzaamheid.

Ik wil eraan herinneren dat de heilige Pio van Pietrelcina tijdens zijn leven ten onrechte werd veroordeeld door mannen van de Kerk. Twaalf jaar lang mocht hij geen biecht horen. Hoewel God hem een bijzondere genade had gegeven om de zielen van zondaars te helpen, mocht hij geen biecht horen! Wat deed hij? Was hij ongehoorzaam in naam van de redding van zielen? Rebelleerde hij in naam van trouw aan God? Nee, hij bleef zwijgen. Hij omarmde kruisigende gehoorzaamheid, in de zekerheid dat zijn nederigheid vruchtbaarder zou zijn dan rebellie. Hij schreef: “De goede God heeft mij doen begrijpen dat gehoorzaamheid het enige is dat Hem behaagt, en voor mij het enige middel om op redding te hopen en de overwinning te bezingen.”

Zo kunnen ook wij bevestigen dat de beste manier om het geloof, de Traditie en de authentieke liturgie te verdedigen altijd zal zijn om de gehoorzame Christus te volgen. Christus zal ons nooit opdragen de eenheid van de Kerk te verbreken. Zoals Sint-Johannes Chrysostomos zegt: “De eenheid van de Kerk, bewaard door de Heilige Geest, is kostbaarder dan alle rijkdommen van deze wereld.”