Een exegese die oog heeft voor het leed van de lijdenden

Waarom ziekte? Waarom lijden? Waarom de dood? Geconfronteerd met deze vragen wankelen zelfs gelovigen soms, en kunnen ze verwardheid, zelfs wanhoop en rebellie tegen God ervaren.

In het licht van het geloof weten we daarentegen dat pijn en ziekte de mens wijzer en volwassener kunnen maken, en hem helpen te onderscheiden wat in zijn leven niet essentieel is, om zich tot de Heer te wenden of naar Hem terug te keren. We putten deze visie van het geloof uit de Heilige Schrift en de Traditie van de Kerk: in dit verband moedig ik u aan om in uw exegetisch werk wetenschappelijk onderzoek te combineren met aandacht voor de gewone levenservaringen, zodat ook de moeilijkste aspecten ervan verlicht worden door de wijsheid van het geïnspireerde Woord.

De evangelist Marcus vertelt dat Jezus op een dag, toen hij de verdwaalde en lijdende menigten zag, ontroerd raakte door hen, omdat zij als schapen zonder herder waren. (Mc. 6, 34)[[b:Mc. 6, 34]] Dit medeleven van Jezus met de behoeftigen en de zieken komt vaak terug in de bladzijden van het Evangelie: de Heer heeft medelijden met een melaatse die Hem vraagt om genezing (Mc. 1, 40-41)[[b:Mc. 1, 40-41]]; Hij heeft medelijden met de hongerige en uitgeputte menigten en komt voor hen in het geweer (Mc. 8, 2)[[b:Mc. 8, 2]]; Hij heeft medelijden met twee blinden die Hem vragen hun gezichtsvermogen terug te krijgen en geneest hen (Mt. 20, 34)[[b:Mt. 20, 34]]; Hij wordt overmand door “groot medeleven” met een weduwe die haar enige zoon naar het graf begeleidt, en Hij wekt hem tot leven. (Lc. 7, 13)[[b:Lc. 7, 13]] Het medeleven van Christus met allen die lijden is zo meeslepend, dat Hij zich met hen identificeert: “Ik was ziek en jullie hebben mij bezocht” (Mt. 25, 36)[b:Mt. 25, 36].

Jezus zelf, die onder de mensen rondging en iedereen goed deed en allerlei ziekten en kwalen genas, heeft zijn leerlingen opgedragen voor de zieken te zorgen, hun de handen op te leggen en hen in zijn naam te zegenen. (Mt. 10, 8; Lc. 10, 9)[[b:Mt. 10, 8; Lc. 10, 9]] Door de ervaring van kwetsbaarheid en ziekte kunnen en moeten ook wij leren samen te gaan, in menselijke en christelijke solidariteit, naar het voorbeeld van God, die mededogen, nabijheid, tederheid en solidariteit is.

Gesterkt door het geloof in Christus kunnen we dan de angst voor ziekte en dood overwinnen, juist door ons meer bewust te worden van onze kwetsbaarheid in het licht van zijn lijden, dood en verrijzenis. In Christus zijn lijden en ziekte immers niet langer het wrede lot waarvoor we ons moeten buigen zonder het te begrijpen. Met Jezus verandert de pijn in liefde, in verlossing en in broederlijke hulp. Laten we Christus dan ook in ons leven verwelkomen: Hij is de enige arts die de ziekten van de ziel voor altijd kan genezen.

Ik nodig u uit om, naast ziekte, lichamelijke pijn en de dood, ook stil te staan bij het lijden van de armen, de migranten en de laatsten van de samenleving, die in zoveel bladzijden van de Heilige Schrift aanwezig zijn.

Laten we in het bijzonder de lijdende Moedergodin aanschouwen, samen met Jezus, aan de voet van het kruis: Zij lijdt als Moeder op Golgotha de lijden van de Zoon en neemt daaraan deel met een hart vol geloof, waarbij zij haar hartverscheurend lijden opoffert voor het welzijn van allen. Op die manier krijgt haar voorspraak voor ons een unieke waarde.

Het voorbeeld van de Moeder nodigt immers elke gelovige uit om niet alleen voor de broeders te bidden, maar ook de nederige offerande van zijn eigen smarten na te volgen in vereniging met het Offer van Christus. In die zin kan iedereen met Maria zeggen: “Ik vul aan wat aan de lijden van Christus nog ontbreekt in mijn vlees ten gunste van zijn lichaam, dat de Kerk is” (Kol. 1, 24)[b:Kol. 1, 24]. Deze vervulling is reëel in ons, zonder echter iets toe te voegen aan het heilswerk van de enige Verlosser, dat volmaakt, universeel en overvloedig is: “Het lijden van Christus heeft het goed van de verlossing van de wereld geschapen. Dit goed is op zichzelf onuitputtelijk en oneindig. Geen mens kan er iets aan toevoegen.” Salvifici doloris, 24[[714|24]] Die vervulling betekent veeleer dat elke lijdende deelneemt, dat wil zeggen zich in dat werk inzet en het uitdrukt met de unieke kenmerken die voortvloeien uit zijn eigen geschiedenis. Christus heeft immers “zijn lijden voor de mens geopend, omdat Hij zelf in zijn verlossend lijden in zekere zin deel heeft gekregen aan alle menselijke lijden (…) verrijkt met een nieuwe inhoud en een nieuwe betekenis”.Salvifici doloris, 20[[714|20]]

De kardinaal-voorzitter heeft mij verteld dat de Bijbelcommissie verschillende figuren van lijdende Bijbelse personen aan het analyseren is. Hun geheel zal zeker een prachtig symbool van hoop worden voor elke persoon die zijn eigen lijden verenigt met de gekruisigde Christus, en zo de openbaring van zijn gezicht van liefde vernieuwt.

Geliefde leden van de Pauselijke Bijbelcommissie, ik spreek aan u allen mijn persoonlijke dank en aanmoediging uit. Ik wens u een vruchtbare voortzetting van uw werkzaamheden toe, roep het licht van de Heilige Geest aan en geef u allen de apostolische zegen.

Vanuit het Vaticaan, 27 maart 2026

Leo PP. XIV