Beschouwingen over de Katholieke liturgie door Dom Guèranger (2)

Zie toelichting bij eerste deel Beschouwingen over de Katholieke liturgie door Dom Guèranger[n:5519]

De centrale vraag in dit tweede artikel[9853] is: kan de Kerk in haar liturgie werkelijk spreken met één stem, of moet ook haar gebed uiteenvallen volgens land, bisdom, smaak en tijdsgeest? Nadat Dom Guéranger in het eerste artikel[9846] de oudheid van de liturgie had verdedigd, richt hij hier de blik op een tweede kenmerk dat voor hem even wezenlijk is: de universaliteit. Want als de liturgie werkelijk de taal van de Kerk is, dan kan zij niet eenvoudig het product zijn van plaatselijke voorkeuren, noch het resultaat van telkens nieuwe redactionele vindingrijkheid. Het gebed van de Kerk draagt immers haar geloof, en wat het geloof van allen wil uitdrukken, moet ook herkenbaar zijn als het gebed van allen. Het gaat niet om ónze liturgie, maar de liturgie van de Kerk.

Tegen deze achtergrond wordt ook de historische inzet van deze tekst duidelijk. De jonge Guéranger schrijft in een tijd waarin de Kerk van Frankrijk diep getekend is door liturgische versnippering, door diocesane gewoonten, Gallicaanse neigingen en een groeiend wantrouwen tegenover de Romeinse eenheid. Juist daartegenover verdedigt hij niet eenvoudig een praktische uniformiteit, alsof eenvormigheid op zichzelf al een goed zou zijn. Wat hem bezielt, is een dieper katholiek inzicht: de Kerk is één in geloof, en daarom zoekt zij ook een zichtbare eenheid in haar aanbidding. Niet omdat alle verscheidenheid verdacht zou zijn, maar omdat de liturgie volgens haar wezen ontvangen wordt uit een groter geheel dat ons voorafgaat en ons overstijgt.

Voor Dom Guéranger heeft deze universaliteit bovendien een geestelijke draagwijdte. Wanneer de Kerk overal dezelfde heilige taal en dezelfde wezenlijke vormen van gebed bewaart, verschijnt zij niet als een verzameling naast elkaar levende gemeenschappen, maar als één lichaam. Dan bidt de christen nooit alleen. Zijn stem wordt opgenomen in het koor van de heiligen, in de belijdenis van alle volkeren, in het gebed van de ene Bruid van Christus. De liturgie wordt zo niet enkel een plaats van persoonlijke devotie, maar een sacramenteel teken van katholieke communio: van een geloof dat groter is dan mijn inzicht, ouder dan mijn tijd en wijder dan mijn volk.

Vanuit dat perspectief begrijpt men ook waarom Dom Guéranger de nieuwe Franse diocesane liturgieën zo scherp beoordeelt. Zijn kritiek gaat veel verder dan het louter archeologische en evenmin esthetische; het is gegrondvest in een theologie, een stevig onderbouwd theologische visie op de eredienst. Hij vreest dat waar het gemeenschappelijke gebed uiteenvalt, uiteindelijk ook het gemeenschappelijke geloof verzwakt. Een liturgie die haar band met de universele Kerk verliest, loopt gevaar de uitdrukking te worden van een partij, een school, een lokale gevoeligheid of een voorbijgaande hervormingsdrang. Dan verliest zij juist datgene wat haar katholiek maakt: dat zij niet van ons is, maar dat wij door haar worden opgenomen in iets dat groter is dan wijzelf.

Dit artikel moet daarom niet gelezen worden als een pleidooi voor centralisatie om de centralisatie, maar als een meditatie over de innerlijke band tussen eenheid, waarheid en eredienst. Voor Dom Guéranger is de liturgie geen terrein van autonome productie, maar een ontvangen vorm van kerkelijk leven. Juist in haar universaliteit wordt zichtbaar dat de Kerk niet uit zichzelf leeft, maar uit een gave die zij bewaart, viert en doorgeeft. Waar de liturgie werkelijk katholiek is, daar spreekt niet een provincie, een eeuw of een stroming, maar de Kerk.