Vasten: lente van de geest

DE KERK heeft altijd normatief belang gehecht aan het verstrijken van de tijd tijdens de jaarlijkse cyclus en past haar spirituele en ascetische leer hier strikt op toe. De vastentijd is een bijzondere, intense periode, die vandaag, dit jaar, liturgisch gezien gelukkig begint. We moeten ons bewust zijn van deze traditionele discipline van de Kerk, die de kalender een bijzondere autoriteit verleent en een spirituele betekenis geeft aan de tijd die verstrijkt. Een gelovige kan niet onverschillig staan tegenover de opeenvolging van de dagen in het jaar en de seizoenen, alsof ze allemaal gelijk zijn en op een bepaalde manier moeten worden beleefd. We weten hoe belangrijk de wekelijkse indeling van de dagen is, die ook in de burgerlijke kalender een eigen wet heeft, die de eerste dag van de week tot feestdag verklaart en de christen een bijzondere religieuze plicht oplegt, namelijk deelname aan de “synode”, de gemeenschappelijke, liturgische vergadering ter viering van het Heilige Woord en het eucharistisch offer. Het recente Concilie heeft deze norm bevestigd, volgens welke “Daarom is de dag des Heren de meest oorspronkelijke feestdag, die de gelovigen moet worden voorgehouden en ingeprent, zodat hij ook een dag van vreugde wordt en van vrij-zijn van arbeid.” Sacrosanctum Concilium, 106[[570|106]] We weten dit heel goed, en we doen er goed aan deze norm altijd als essentieel te beschouwen in onze religieuze en burgerlijke gewoonten, die ons bovendien ertoe brengen meer belang te hechten aan de periode voorafgaand aan en ter voorbereiding op Pasen, namelijk de vastentijd.

De vastentijd is een periode van sacramentele voorbereiding. In de eerste plaats op het sacrament van het doopsel, voor de neofieten. Voor reeds gedoopte christenen zal de vastentijd niet alleen een eenvoudige herinnering zijn aan het eerste en grote zuiverende en scheppende sacrament dat zij reeds hebben ontvangen, maar ook een psychologische en morele vernieuwing die door de doop zelf tot stand wordt gebracht en die met de aanvaarding van het geloof een daarmee in overeenstemming zijnde levenswijze met zich meebrengt, als logisch en mystiek beginsel, volgens het klassieke woord van de heilige Paulus: de “rechtvaardige leeft uit het geloof” (Rom. 1, 17)[b:Rom. 1, 17]. Dit is een proces dat altijd in ontwikkeling en beoefening is. Vervolgens is de vastentijd gericht op de verzoening van de boetelingen. De hele leer over de zonde, begaan na de doop, heeft hier zijn school en heeft ook zijn onuitsprekelijke conclusie, die zich concentreert in de vrede van het geweten, hersteld in de vriendschap met God, door middel van het sacrament van de boete. De vastenvoorbereiding wordt zo bekroond met de paasvoorbereiding, wanneer het eucharistisch offer de gelovige toelaten tot de gemeenschap met Christus zelf, “ons Pasen, dat voor ons is geslacht” (1 Kor. 5, 7)[b:1 Kor. 5, 7].

En rond deze sacramenten wordt het leven van de gelovige geoefend en getransformeerd. Het wordt gekenmerkt door een accentuering van religiositeit, ascese en naastenliefde. Het luisteren naar het goddelijke Woord wordt aandachtiger en ijveriger; en als vandaag de christelijke menigten minder talrijk zijn bij de systematische vastenpreken, zou elke nadenkende christen tijd en gelegenheid moeten vinden om ten minste één paasvoorbereiding bij te wonen die voor een bepaalde groep wordt gepredikt, aangezien deze vorm van prediking gelukkig zo wijdverspreid is en gemakkelijk toegankelijk is geworden. Zo wordt de lamp van het gebed, bijna instinctief, of beter gezegd door een mysterieuze ontmoeting met de Geest die in de ziel aanwezig is, opnieuw aangestoken en geeft zij de vastenstemming een eigen licht, dat naar tranen en vreugde ruikt.

En wat is er overgebleven van de verplichting tot vasten en onthouding tijdens de vastentijd? Ooit was het zo veeleisend, zo streng en bijna zo... geritualiseerd, is er nu niets meer van over? Afgezien van de twee vastendagen, die nog steeds verplicht zijn voor de gelovigen (namelijk Aswoensdag, vandaag, en Goede Vrijdag, de “grote en bittere dag”), is de strenge verplichting van vroeger door de Kerk afgeschaft, die gevoelig is voor de veranderde en veeleisende omstandigheden van de moderne samenleving; maar wat overblijft voor de sterke en trouwe geesten is des te meer onze waakzame herinnering waard; en kan worden samengevat in twee woorden, die een aanvulling vormen op het oude vasten: persoonlijke soberheid, in eten, in vrije tijd, in werk... en naastenliefde voor de naaste, voor wie lijdt, voor wie hulp nodig heeft, voor wie wacht op onze hulp of onze vergeving... Dit alles blijft bestaan, net als de verplichting tot onthouding op elke vrijdag van de vastentijd. Integendeel, dit gevarieerde, spontane en niet altijd gemakkelijke programma vereist onze keuze, onze inspanning (fioretto, zoals de jongeren het noemen), onze soberheid. Alleen soberheid maakt het christelijke leven sterk en authentiek.

Moge soberheid, in tegenstelling tot de tegenwoordig zo populaire zachtheid, de niet-opzichtige (zie Matth. 6, 1 e.v.)[[b:Mt. 6, 1]], maar oprechte en verkwikkende oefening van onze christelijke boetedoening zijn!

Met onze apostolische zegen.