Paus roept op tot Olympisch Staakt-het-Vuren in brief voor Winterspelen

EWTN.LC - Terwijl de Winterspelen openen in Milaan en Cortina d’Ampezzo, Italië, heeft paus Leo XIV een uitgebreide brief uitgebracht over de waarde van sport, waarin hij landen aanspoort een “Olympische Wapenstilstand” te omarmen en waarschuwt tegen corruptie, fanatisme en een “dictatuur van prestaties” die het diepere doel van de atletiek kan vervormen.

De brief, getiteld “Leven in overvloed[9820]” werd door het Vaticaan vrijgegeven op 6 februari ter gelegenheid van de XXV Winterspelen (6–22 februari) en de XIV Paralympische Spelen (6–15 maart).

De paus beschrijft sport als meer dan elitewedstrijden en noemt het “een gedeelde activiteit, open voor iedereen en heilzaam voor zowel lichaam als geest, die zelfs een universele uitdrukking van onze menselijkheid kan worden.”

Een oproep tot een Olympische Wapenstilstand
Reflecterend op de rol van sport in vredesopbouw, herinnert Leo aan de oude Griekse traditie van de Olympische Wapenstilstand — “een overeenkomst om vijandelijkheden te staken voor, tijdens en na de Olympische Spelen” — zodat reizen en wedstrijden veilig konden plaatsvinden.

Daarentegen waarschuwt hij dat oorlog “voortkomt uit een radicalisering van conflicten en weigerachtigheid om met elkaar samen te werken,” waardoor “de tegenstander als een dodelijke vijand wordt beschouwd, die geïsoleerd en, indien mogelijk, geëlimineerd moet worden.”

“In een wereld dorstig naar vrede,” schrijft hij, “moedig ik van harte alle naties aan dit instrument van hoop, de Olympische Wapenstilstand, te herontdekken en te respecteren, een symbool en belofte van een verzoende wereld.”

De mens centraal
Met het oog op de opvoedkundige waarde van sport baseert de paus zijn overwegingen op de woorden van Christus: “Ik ben gekomen opdat zij leven hebben, en overvloedig” (Joh 10:10). Vanuit een christelijk perspectief schrijft hij: “de mens moet altijd het middelpunt van de sport blijven in al haar vormen, zelfs die gericht zijn op competitieve en professionele uitmuntendheid.”

Leo traceert de positieve betrokkenheid van de Kerk bij lichamelijke cultuur via de atletische beelden van Paulus, de afwijzing door de middeleeuwse theologie van gnostische en manicheïstische ontkenningen van het lichaam, en de bijdragen van denkers zoals Hugo van Sint Victor en Thomas van Aquino. Hij wijst ook op belangrijke opvoeders waaronder Filippus Neri en Johannes Bosco en merkt op hoe de moderne reflectie van de Kerk op sport groeit door de 20e eeuw heen en na het Tweede Vaticaans Concilie.

“Het Tweede Vaticaans Concilie,” schrijft hij, “plaatste zijn positieve beoordeling van sport in de bredere context van cultuur,” waarbij vrijetijdsbesteding en lichaamsbeweging werden aangemoedigd als onderdeel van een evenwichtige menselijke ontwikkeling en sterkere broederlijke banden.

Tennis, teamwerk en de ‘flow-ervaring’
Met tennis als voorbeeld beschrijft de paus “een langdurig rally” als een van de meest plezierige momenten van de sport, omdat “elke speler de ander uitdaagt tot het uiterste van zijn of haar vaardigheidsniveau. De ervaring is opwindend en de twee spelers dagen elkaar uit om beter te worden.”

Hij benadrukt ook hoe sport mensen kan bevrijden van egocentrisme, vooral in teamsituaties. Terwijl hij paus Franciscus citeert, herinnert Leo aan de oproep aan sporters: “Wees teamspelers … het is een kans om anderen te ontmoeten en bij hen te zijn, elkaar te helpen, met respect te concurreren en in broederschap te groeien.”

Wanneer teamsporten “niet worden besmet door de verering van winst,” schrijft hij, “zetten jonge mensen zich in” — “een enorme opvoedkundige kans.”

Corruptie, doping en fanatisme
Leo waarschuwt dat sportwaarden bedreigd worden wanneer “zakendoen de primaire of enige motivatie wordt,” omdat beslissingen dan niet langer geworteld zijn in “menswaardige” en het ware welzijn van sporters en gemeenschappen.

“Wanneer het doel is winst maximaliseren,” waarschuwt hij, “wordt wat meetbaar of kwantificeerbaar is overdreven gewaardeerd ten koste van de onmeetbare en belangrijke menselijke dimensies: ‘Het telt alleen als het geteld kan worden.’”

Hij waarschuwt ook voor de “dictatuur van prestaties,” die “kan leiden tot het gebruik van prestatiebevorderende middelen en andere vormen van oneerlijkheid,” en benadrukt dat “afwijzing van doping en alle vormen van corruptie … niet enkel een disciplinaire kwestie is, maar de kern van de sport raakt.”

De paus waarschuwt eveneens dat fanatisme uit supportersschare kan ontstaan, waarmee het “een bron van polarisatie wordt die leidt tot verbaal en fysiek geweld,” waardoor stadions plekken van confrontatie worden in plaats van ontmoeting.

Overwinning, nederlaag en een ‘quasi-religieuze’ verleiding
Leo zegt dat sport op unieke wijze opvoedt via de relatie tussen winnen en verliezen: “Verliezen… betekent geen persoonlijke mislukking, maar kan een les in waarheid en nederigheid zijn.”

Tegelijkertijd waarschuwt hij dat sport een “quasi-religieuze dimensie” kan aannemen, waarbij “stadions worden gezien als seculiere kathedralen, wedstrijden als collectieve liturgieën en atleten als redders.” Een dergelijke “heiligmaking,” schrijft hij, kan een ware honger naar betekenis en gemeenschap tonen, maar het loopt het risico zowel sport als spiritualiteit uit te hollen.

Hij waarschuwt ook tegen narcisme en de “cultus van beeld en prestatie,” die de persoon kan “fragmenteren” door “het lichaam te scheiden van geest en ziel.”

Heiligen, politiek en technologie
Met een oproep tot geïntegreerde heiligheid schrijft Leo: “We moeten opnieuw diegenen ontdekken die passie voor sport, gevoeligheid voor sociale kwesties en heiligheid hebben weten te combineren,” wijzend op Sint Pier Giorgio Frassati als een jongeman die “geloof, gebed, maatschappelijk engagement en sport perfect verenigde.”

Hij waarschuwt ook voor het politiseren van internationale wedstrijden: “Grote sportevenementen zijn bedoeld als ontmoetingsplaatsen en plekken van wederzijds respect, niet als podia voor de affirmatie van politieke of ideologische belangen.”

De paus belicht daarnaast hedendaagse uitdagingen door transhumanisme en kunstmatige intelligentie, en waarschuwt dat prestatie-technologieën de atleet kunnen “transformeren in een geoptimaliseerd, gecontroleerd product, verbeterd voorbij natuurlijke grenzen.”

Een pastorale benadering van sport
Ten slotte roept Leo plaatselijke kerken op sport te behandelen als een ruimte voor “onderscheid en begeleiding,” en vraagt pastorale initiatieven die “menselijke en geestelijke begeleiding” bieden en helpen van sport “een gastvrije ruimte” voor gemeenschap te maken.

Hij besluit door terug te keren naar het thema “leven in overvloed,” en schrijft: “Dit is geen opeenstapeling van successen of prestaties, maar een volheid van leven die onze lichamen, relaties en innerlijk leven integreert.” Sport kan, voegt hij toe, “een school des levens worden” die leert dat “overvloed niet komt van winnen tegen elke prijs, maar van delen, van het respecteren van anderen, en van de vreugde om samen te lopen.”