3. Eén heilig schat (depositum). De relatie tussen Schrift en Traditie

Dierbare broeders en zusters, goedemorgen en welkom!

In het vervolg van onze lezing[d:573] van de conciliaire constitutie Dei Verbum[576] over de goddelijke openbaring staan wij vandaag stil bij de verhouding tussen de heilige Schrift en de Traditie. Daarbij kunnen wij twee evangelische scènes als achtergrond nemen.

De eerste speelt zich af in de bovenzaal. In zijn grote afscheidsrede tot de leerlingen zegt Jezus: “Dit heb Ik u gezegd terwijl Ik nog bij u ben. Maar de Helper, de heilige Geest, die de Vader in mijn Naam zal zenden, Hij zal u alles leren en u in herinnering brengen alles wat Ik u gezegd heb. ... Wanneer de Geest van de waarheid komt, zal Hij u tot de volle waarheid leiden” (Joh. 14, 25-26; Joh. 16, 13)[b:Joh. 14, 25-26; Joh. 16, 13].

De tweede scène brengt ons naar de heuvels van Galilea. De verrezen Jezus verschijnt aan de leerlingen, die verbaasd en twijfelend zijn, en Hij draagt hun op: “Ga en maakt alle volkeren tot mijn leerlingen … door hun te leren alles te onderhouden wat Ik u geboden heb” (Mt. 28, 19-20)[b:Mt. 28, 19-20]. In beide scènes wordt zichtbaar hoe de woorden van Christus hun weg vinden doorheen de eeuwen.

Dat is wat het Tweede Vaticaans Concilie bevestigt met een treffend beeld: “Er bestaat een nauwe band en onderlinge samenhang tussen de heilige Traditie en de heilige Schrift. Beide immers, voortvloeiend uit dezelfde goddelijke bron, vloeien in zekere zin samen en strekken zich uit naar hetzelfde doel.” Dei Verbum, 9[[576|9]] De kerkelijke Traditie vertakt zich doorheen de geschiedenis via de Kerk, die het Woord van God bewaart, verklaart en beleeft. De Catechismus van de Katholieke Kerk[1] verwijst in dit verband naar een uitspraak van de kerkvaders: “De heilige Schrift is vooral geschreven in het hart van de Kerk en niet in documenten en archieven” Catechismus van de Katholieke Kerk, 113[[1|113]], dat wil zeggen: in de levende overdracht van de heilige tekst.

In het licht van de woorden van Christus stelt het Concilie dat “de Traditie die van de apostelen afkomstig is, in de Kerk voortgaat met de hulp van de Heilige Geest.” Dei Verbum, 8[[576|8]] Dat gebeurt door een steeds dieper inzicht, dat groeit door “beschouwing en studie van de gelovigen”, door “het innerlijk verstaan van de geestelijke werkelijkheden die zij ervaren”, en vooral door de verkondiging van de opvolgers van de apostelen, die “het zekere charisma van de waarheid” hebben ontvangen. Kortom: “De Kerk zet in haar leer, leven en eredienst alles voort en draagt het over aan alle generaties: alles wat zij is en alles wat zij gelooft.”

In dit verband is de uitspraak van de heilige Gregorius de Grote bekend: “De heilige Schriften groeien met degene die ze leest.” I, VII, 8: PL 76, 843D.[[1190]]. En de heilige Augustinus merkte reeds op dat “er één Woord van God is dat zich ontvouwt in de Schrift, en één Woord dat weerklinkt op de lippen van vele heiligen.” 103, IV, 1.[[838]]. Het Woord van God is dus geen verstarde werkelijkheid, maar levend en organisch. Het groeit en ontvouwt zich binnen de Traditie. Dankzij de Heilige Geest wordt het in de rijkdom van zijn waarheid verstaan en krijgt het gestalte binnen de wisselende omstandigheden van de geschiedenis.

In dit licht is ook het inzicht van de heilige kerkleraar John Henry Newman bijzonder betekenisvol. In zijn werk An essay on the development of Christian Doctrine[4994] stelt hij dat het Christendom, zowel als gemeenschappelijke ervaring als in zijn leer, een dynamische werkelijkheid is, op de wijze die Jezus zelf aanduidt in de gelijkenissen van het zaad (Mc. 4, 26-29)[[b:Mc. 4, 26-29]]: een levende werkelijkheid die zich ontwikkelt dankzij een innerlijke levenskracht. Milaan 2003, p. 104.[[4994]]

De apostel Paulus spoort zijn leerling en medewerker Timoteüs herhaaldelijk aan: “O Timoteüs, bewaar wat u is toevertrouwd” (1 Tim. 6, 20)[b:1 Tim. 6, 20]. (2 Tim. 1, 12-14)[[b:2 Tim. 1, 12-14]] De dogmatische constitutie Dei Verbum[576] neemt deze oproep over wanneer zij zegt: “De heilige Traditie en de heilige Schrift vormen één heilig depositum van het Woord van God, toevertrouwd aan de Kerk”, dat wordt uitgelegd door “het levende leerambt van de Kerk, dat zijn gezag uitoefent in de naam van Jezus Christus” (nr. 10)[576|10]. Het woord depositum heeft een juridisch karakter en duidt op de plicht van de bewaarnemer om de inhoud te bewaren – in dit geval het geloof – en die ongeschonden door te geven.

Dit “depositum” van het Woord van God bevindt zich vandaag nog altijd in de handen van de Kerk. Wij allen, in onze verschillende kerkelijke bedieningen, zijn geroepen het in zijn integriteit te bewaren, als een betrouwbaar richtsnoer op onze weg door de complexiteit van de geschiedenis en het menselijk bestaan.

Ten slotte, dierbare vrienden, luisteren wij nog eenmaal naar Dei Verbum[576], dat de verwevenheid van Schrift en Traditie onderstreept. Het stelt dat zij “zo met elkaar verbonden en verenigd zijn dat het ene niet zonder het andere kan bestaan, en dat zij samen, elk op eigen wijze, onder de werking van één en dezelfde heilige Geest, daadwerkelijk bijdragen tot het heil van de zielen.” vgl: Dei Verbum, 10[[[576|10]]]

Oproep
Gisteren was het de Internationale Herdenkingsdag voor alle slachtoffers van de Holocaust, die miljoenen Joden en vele andere mensen het leven kostte. Op deze jaarlijkse dag van pijnlijke herinnering vraag ik de Almachtige om de gave van een wereld zonder antisemitisme en zonder vooroordelen, onderdrukking en vervolging van wie ook. Ik hernieuw mijn oproep aan de gemeenschap van de naties om steeds waakzaam te blijven. Moge de gruwel van genocide nooit meer over welk volk ook komen, en moge een samenleving worden opgebouwd die gegrond is op wederzijds respect en het algemeen welzijn.