Het wezen van het christelijke gebed

In algemene zin is het gebed de fundamentele religieuze daad: het is, op een bepaalde manier, de poging om concreet in contact te treden met God. Het eigene van het christelijke gebed ligt hierin dat men samen met Jezus Christus bidt en tegelijk tot Hem bidt. Jezus is tegelijk mens en God en kan zo de brug zijn, de pontifex, die het mogelijk maakt de oneindige afgrond tussen God en mens te overbruggen. In die zin is Christus ook, algemeen gesproken, de existentiële mogelijkheid van het gebed. Daarom is Hij ook de praktische gids voor het gebed.

Daarom richtten Zijn leerlingen, die Hem hadden zien bidden, dit verzoek tot Hem: “Heer, leer ons bidden” (Lc. 11, 1)[b:Lc. 11, 1]. Ze herinnerden zich dat Johannes de Doper zijn leerlingen had geleerd te bidden, en ze wisten goed dat Jezus oneindig veel dichter bij God stond dan zelfs de grootste religieuze figuur: Johannes de Doper.

Zo komen twee fundamentele kenmerken van het gebed naar voren: het kenmerk dat met het zijn te maken heeft, en het kenmerk dat met het bewustzijn te maken heeft. Die twee zijn met elkaar verweven. De diepe band met God bestaat er in het algemeen in om bij Hem te blijven (Mc. 3, 13)[b:Mc. 3, 13]. In de school van Jezus’ gebed groeit onze kennis van Hem, en groeit ook onze nabijheid tot Hem.

Daarbij moeten we Jezus’ kritiek op verkeerde of onvoldoende manieren van bidden in gedachten houden. De verwijzing naar het kruis, die door heel Zijn verkondiging heen zichtbaar is en zelfs al doorklinkt in de profetische woorden die tot aan Jezus de toon van de profetie hadden bepaald – “Gehoorzamen is beter dan offeren, volgzaamheid meer waard dan het vet van bokken” (1 Sam. 15, 22)[b:1 Sam. 15, 22] -, is nu al duidelijk.

Bovendien geldt: christelijk gebed, voor zover het gebed samen met Jezus Christus is, is altijd in de Eucharistie verankerd, leidt ernaartoe en vindt erin plaats. De Eucharistie is gebed dat met heel ons bestaan vervuld wordt. Zij is de kritische synthese van cultus en ware aanbidding. Daarin heeft Jezus Zijn definitieve “nee” uitgesproken tegen louter woorden en tegen dierenoffers, en heeft Hij daarvoor in de plaats het grote “ja” gesteld van Zijn leven en Zijn dood.

Zo vertegenwoordigt de Eucharistie de definitieve kritiek op de cultus en is zij tegelijk de cultus in de ruimste betekenis van het woord. De Kerkvaders hebben haar terecht enerzijds getypeerd als het einde van het heidendom, als consuetudo (gewoonte), en anderzijds als datgene wat het christendom zelf als gebed kenmerkt. Ik geloof dat we veel dieper moeten nadenken over deze fundamentele tegenstelling.

Deze fundamentele oriëntatie in Jezus’ dramatische geschiedenis van het gebed helpt ons het volle realisme te begrijpen waarmee Hij Zijn verkondiging gestalte gaf. De gelijkenis van de man die niet wilde opstaan om brood te geven aan Zijn vriend zegt heel duidelijk dat bidden altijd ook het overwinnen van onze traagheid is, die zoveel excuses aandraagt om niet op te staan. Bidden betekent ingaan tegen deze traagheid van het hart en betekent daarom ook de nederigheid om zelfs de kleine dingen van ons dagelijks leven bij God te brengen en Hem om hulp te vragen.

Nog één punt. Vaak wordt de realistische en nederige manier van bidden aangevoerd als bezwaar tegen het vragende of smekende gebed op zich: men zegt dan dat passend gebed altijd en alleen lofprijzing van God zou moeten zijn en niet voortdurend vragen. Dat zou al dwaas zijn, alsof God niet lastiggevallen zou mogen worden met onze kleine dingen. In ons dagelijks leven moeten we immers aan onszelf denken. Maar in werkelijkheid hebben we God juist nodig om ons dagelijks leven vanuit Hem en naar Hem toe te kunnen leven.

Juist omdat we niet vergeten dat onze Vader degene is op wie wij vertrouwen, bestaat het Onze Vader uit zeven beden. God vragen betekent ook en vooral onze verlangens zuiveren, zodat we ze bij God kunnen neerleggen en zodat ze ingevoegd kunnen worden in het “wij” van de familie van Christus.